ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਘੁੱਪ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼—ਸੋਵੀਅਤ ਦੌਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਕਰ—ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਕਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹਿਆ ਪ੍ਰਯੋਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਲੱਕੜ-ਕੀੜੀਆਂ ( Formica polyctena ) ਦੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ, ਜੋ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕੀੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਹਰ ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਬੰਕਰ ਦੀ ਕੈਦ
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਕਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਬੰਕਰ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਲੱਕੜ-ਕੀੜੀਆਂ ਦਾ ਫਲਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਟੋਲਾ ਆਪਣਾ ਟੀਲਾ ਸਿੱਧਾ ਹਵਾਦਾਰੀ ਦੀ ਪਾਈਪ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭੋਜਨ-ਖੋਜ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਰੀਂਗਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਨਬੀ ਥਾਂ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਵਾਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਹਵਾ-ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਖੁਰਦਰੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਪਾਈਪ ਜੰਗਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ ਕੱਟ ਰਹੇ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਦਿਆਂ ਬੰਕਰ ਲੱਭਿਆ, ਤਦ ਤੱਕ ਜੰਗਾਲ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਵਾ-ਰਸਤੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਫਸ ਗਈਆਂ।
ਹਵਾ ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਬਾਹਰ Formica polyctena ਦਾ ਟੀਲਾ
ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦਸ ਲੱਖ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਸਤੀ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਬੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਕੀੜੀ-ਟੀਲਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਪਰਤ ਸੀ। ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ
ਬੰਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵੀ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜਮਾਉ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ 10°C (50°F) ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਗਰਮ, ਧੁੱਪਦਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕੀੜੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੀਲੇ ਉੱਤੇ Formica polyctena ਦੀ ਬਸਤੀ
ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਫਾਰਮਿਕਾ ਪੋਲੀਕਟੀਨਾ ਕੀੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਰਥਰੋਪੋਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਐਫਿਡਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸ਼ੱਕਰ ਵਾਲਾ ਰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੀੜੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ: ਆਪਣੇ ਮੁਰਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲ। ਬੰਕਰ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਝੁੰਡ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਈਆਂ।
ਫਾਰਮਿਕਾ ਪੋਲੀਕਟੀਨਾ ਦੀ ਜੰਗ
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਸਧਾਰਨ ਅਨੁਕੂਲਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਲਈ ਨਰਭੱਖੀਪਣ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ “ਕੀੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ” ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਇਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਕੁਤਰਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਕੀੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਲ੍ਹਣਾ-ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੀਲੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਨ ਪਲਾਇਨ
ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਨ। ਬੰਕਰ ਦੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਵੇਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ, ਬਚਣ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਫਸੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਕਾਲੋਨੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ
ਹੱਲ ਸਧਾਰਨ, ਪਰ ਬੜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ: ਲੱਕੜ ਦੀ ਢਲਾਣ। ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਇਸ ਢਲਾਣ ਨੂੰ ਬੰਕਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਰਸ਼ ਉੱਪਰਲੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਕੀੜੀਆਂ ਕੋਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜਵਾਬ ਸਾਵਧਾਨੀ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਕੀੜੀਆਂ ਨੇ ਢਲਾਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਹੋਰ ਕੀੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਉੱਪਰਲੀ ਮੂਲ ਕਾਲੋਨੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਫੈਰੋਮੋਨਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਪਰ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਬੰਕਰ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।
ਪਲਾਇਨ
ਫਰਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬੰਕਰ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਲਗਭਗ ਉਜਾੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਭਟਕਦੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਸਨ। ਮਰੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕਠਿਨ ਸਹਾਰਾ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਯਾਦਾਂ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
ਬਚ ਨਿਕਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਰਲ ਗਈਆਂ। ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਾ ਕੋਈ ਹਮਲਾਵਰਤਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਟਕਰਾਅ—ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀੜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਮਿਲਾਪ, ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਫੇਰੋਮੋਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਸਬਕ
ਬੰਕਰ ਦੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਚਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ—ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੇ ਅਸੰਭਵ ਜਿਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਠਿਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਗਤ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਯਤਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਮਰੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਬੇਲਾਗ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬਚ ਨਿਕਲਣਾ ਸਮੂਹਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਕਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ: ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੀ। ਇਹ ਕੀੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
Czechowski, W., Rutkowski, T., Stephen, W., & Vepsäläinen, K. (2016). ਬਚਾਅ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ: ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ। ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਮਨੋਪਟੇਰਾ ਰਿਸਰਚ, 51, 227–239. https://doi.org/10.3897/jhr.51.9096
Rutkowski, T., Maák, I., Vepsäläinen, K., Trigos-Peral, G., Stephan, W., Wojtaszyn, G., & Czechowski, W. (2019). ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫਸੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ; ਨਰਭੱਖਣ ਨਾਲ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬਚ ਨਿਕਲਣਾ। ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਮਨੋਪਟੇਰਾ ਰਿਸਰਚ, 72, 177–184. https://doi.org/10.3897/jhr.72.38972