Sa harap ng sansinukob, maaaring magmukhang kisap ng liwanag sa walang-hanggang gabi ang pag-iral ng sangkatauhan. Tumingala tayo sa kalangitan para humanap ng patunay na mahalaga tayo, ng palatandaang kahit paano ay may kabuluhan tayo para sa kosmos—na nagmamalasakit sa atin ang kosmos o sadyang dinisenyo ang buhay natin. Gayunman, madalas nating harapin ang kawalang-pakialam ng kosmos—ang ideyang walang pakialam ang sansinukob, sa kabila ng lawak at ganda nito, sa pag-iral ng tao. Hindi ito nagbibigay ng gantimpala o nagpaparusa; basta *umiiral* lamang ito.
Maaaring magpalaya at makalito ang pagkaunawang ito. Sa harap ng dakilang simponya ng mga kalawakang umiikot, mga bituing gumuho, at mga nebula na nabubuo, tila napakaliit ng buhay ng bawat isa sa atin, na para bang imposibleng magkaroon ng kabuluhan ang anumang gawin natin para sa mga bituin sa itaas. Ngunit marahil dito nagsisimula ang pinakamalalim na pag-unawa.
Ang Milky Way ni Pexels
Ang Langgam sa Ilalim ng Ating mga Paa
Isipin sandali ang isang langgam. Nakikita natin sila sa mga hardin, sa mga bangketa, o maging sa loob ng mga tahanan natin. Kumikilos ang mga langgam nang may layunin, ginagabayan ng mga likas na ugaling magtayo, maghanap ng pagkain, at mabuhay. Nakatira sila sa mga lipunang may masalimuot na herarkiya, nakikipag-usap sa pamamagitan ng mga bakas na kemikal, at nagtutulungan nang ganap na sabay-sabay. Gayunman, para sa karamihan sa atin, hindi sila nakikita—napakaliit para mahalaga at napakawalang-halaga para makuha ang ating pansin.
Maaaring hindi natin sila mapansin hangga't hindi nila ginugulo ang buhay natin. Kapag sinalakay ng hanay ng mga langgam ang kusina natin, nagiging mahalaga sila sandali—para lamang walisin at itabi, sa literal at matalinghagang paraan, nang hindi na pinag-iisipan. Ngunit mula sa pananaw ng langgam, kasinglawak at kasingkahulugan ng sa atin ang mundo nito. Ang kolonya na kinabibilangan nito ay isang masalimuot na lipunan, hitik sa ugnayan at layunin. Gayunman, nananatili tayong walang pakialam, naglalakihan sa ibabaw nila at halos walang kamalayan sa buhay nila.
Sa diwa, ganito tayo maaaring tingnan ng sansinukob—o sa halip, ganito tayo *hindi* nito nakikita. Kung paanong wala tayong pakialam sa langgam, nagpapatuloy ang kosmos nang walang pakialam sa ating pag-iral. Para sa sansinukob, hindi tayo dakila ni mahalaga. Gaya ng langgam, nagtatayo tayo at nagpapagal—pero kung paanong madalas ay wala tayong malasakit sa mga paghihirap ng mga langgam, tila wala rin tayong halaga sa sansinukob. Marahil, balang-araw ay itatabi rin tayo nito at malilimutan sa kalawakan ng panahon.
Maaaring hindi natin sila mapansin hangga't hindi nila ginugulo ang buhay natin. Kapag sinalakay ng hanay ng mga langgam ang kusina natin, nagiging mahalaga sila sandali—para lamang walisin at itabi, sa literal at matalinghagang paraan, nang hindi na pinag-iisipan. Ngunit mula sa pananaw ng langgam, kasinglawak at kasingkahulugan ng sa atin ang mundo nito. Ang kolonya na kinabibilangan nito ay isang masalimuot na lipunan, hitik sa ugnayan at layunin. Gayunman, nananatili tayong walang pakialam, naglalakihan sa ibabaw nila at halos walang kamalayan sa buhay nila.
Sa diwa, ganito tayo maaaring tingnan ng sansinukob—o sa halip, ganito tayo *hindi* nito nakikita. Kung paanong wala tayong pakialam sa langgam, nagpapatuloy ang kosmos nang walang pakialam sa ating pag-iral. Para sa sansinukob, hindi tayo dakila ni mahalaga. Gaya ng langgam, nagtatayo tayo at nagpapagal—pero kung paanong madalas ay wala tayong malasakit sa mga paghihirap ng mga langgam, tila wala rin tayong halaga sa sansinukob. Marahil, balang-araw ay itatabi rin tayo nito at malilimutan sa kalawakan ng panahon.
Manggagawang karpinterong langgam ni Shane Nichols
Ang Ganda ng Maliliit na Bagay
Marahil, isang paraan upang labanan ang kawalang-pakialam ng sansinukob ay ang habag ng tao. Maaaring hindi tayo naglalaan ng maraming oras sa pag-iisip tungkol sa mga langgam, pero kung pag-iisipan natin ito, makikita nating masalimuot at may layunin ang buhay nila. Kahawig ng mundong ginagalawan natin ang mundo nila; mayroon silang demokrasya, pang-aalipin, pagpaslang, at digmaan, at may mga palatandaang nakararamdam sila ng mas maraming damdamin kaysa sa inaakala natin noon. Sama-sama nilang binabago ang kanilang kapaligiran at mahalagang bahagi sila ng ekosistema. Kapag naglalaan tayo ng oras upang pahalagahan ang pag-iral nila, nakikita nating may ambag maging ang pinakamaliliit na nilalang sa isang bagay na mas malaki.
Gayundin, kung titigilan natin ang pagdadalamhati sa kaliitan natin sa sansinukob at sisimulan itong pahalagahan, baka matuklasan nating may ganda sa pagiging hindi mahalaga natin. Maikli ang buhay natin, pero hitik ito sa kahulugan dahil sa mga ugnayang binubuo natin at sa pagkamalikhain nating ipinakikita. Kung paanong mahalaga ang langgam sa ekosistema nito, mahalaga rin tayo sa atin. At marahil, kung kaya nating magmalasakit sa langgam, kaya ring magmalasakit sa atin ng sansinukob.
Maaaring walang pakialam sa atin ang sansinukob, pero nagmamalasakit tayo sa isa’t isa. At marahil, sa pagmamalasakit na iyon, nalilikha natin ang kahulugang hinahanap natin.
Gayundin, kung titigilan natin ang pagdadalamhati sa kaliitan natin sa sansinukob at sisimulan itong pahalagahan, baka matuklasan nating may ganda sa pagiging hindi mahalaga natin. Maikli ang buhay natin, pero hitik ito sa kahulugan dahil sa mga ugnayang binubuo natin at sa pagkamalikhain nating ipinakikita. Kung paanong mahalaga ang langgam sa ekosistema nito, mahalaga rin tayo sa atin. At marahil, kung kaya nating magmalasakit sa langgam, kaya ring magmalasakit sa atin ng sansinukob.
Maaaring walang pakialam sa atin ang sansinukob, pero nagmamalasakit tayo sa isa’t isa. At marahil, sa pagmamalasakit na iyon, nalilikha natin ang kahulugang hinahanap natin.
Tayo Kaya ang Langgam?
May mas malalim pang tanong na nakatago sa paghahambing na ito. Kung nauunawaan natin ang pagiging masalimuot ng buhay ng langgam, posible kayang may nakahihigit na nilalang na umunawa rin sa atin? Posible kayang, kung paanong pinagmamasdan natin nang may pagkamausisa at paghanga ang mumunting buhay ng mga langgam, may isang bagay o isang taong naroroon, na malayong-malayo sa ating pang-unawa, na tumitingin sa atin nang may gayunding pagkamangha?
May ilang uri ng bull ant na gumagamit ng liwanag ng buwan upang malaman ang direksiyon (Kuha ni Peter Bertok)
Hindi isinasara ng kawalang-pakialam ng kosmos ang posibilidad ng paghanga—ipinaaalaala lamang nito sa atin na anuman ang umiiral sa kabila ng ating pang-unawa ay hindi kumikilos ayon sa ating damdamin o pag-iisip. Kung may higit na dakilang nilalang sa sansinukob na nagmamasid sa atin, maaaring hindi ito makialam o mag-alala sa mga pinagdaraanan natin, kung paanong hindi tayo nakikialam sa mga pinagdaraanan ng mga langgam. Ngunit marahil pinagmamasdan tayo nito nang may uri ng hiwalay na pagkamausisa, tulad ng paghanga natin sa maliliit ngunit masalimuot na mga mundong umiiral sa ilalim ng ating mga paa.
Posibleng hindi tayo napapansin sa lawak ng kosmos. Ngunit posible ring napapansin tayo, at sa isang lugar sa kailaliman ng sansinukob, ang ating mga buhay—bagaman maikli at maliit—ay nagbubunga ng sandaling paghanga sa paraang hindi natin maunawaan.
Posibleng hindi tayo napapansin sa lawak ng kosmos. Ngunit posible ring napapansin tayo, at sa isang lugar sa kailaliman ng sansinukob, ang ating mga buhay—bagaman maikli at maliit—ay nagbubunga ng sandaling paghanga sa paraang hindi natin maunawaan.
Kahulugan sa Gitna ng Kawalang-pakialam
Hindi kailangang pagmulan ng kawalan ng pag-asa ang kawalang-pakialam ng kosmos. Sa katunayan, maaari itong mag-udyok sa atin na makahanap ng kahulugan sa pinakamaliliit na bagay. Kung paanong mahalaga ang langgam dahil sa papel nito sa ekosistema, mahalaga rin tayo sa mga buhay na ating ginagalawan. Maaaring hindi tayo bigyan ng sansinukob ng kahulugan, ngunit hindi ibig sabihin nito na wala tayong kahulugan. Tayo ang lumilikha nito araw-araw—sa ating mga ugnayan, sa pagmamahal natin sa isa’t isa, sa gandang nakikita natin at kabaitang ipinakikita natin.
Marahil, sa pagkatutong pahalagahan ang mga langgam, matututuhan din nating pahalagahan ang sarili nating buhay sa lawak ng kosmos. Napakalawak at walang pakialam ng sansinukob, ngunit dahil dito ay lalong nagiging mahalaga ang mga sandaling mayroon tayo. Kung maaari tayong mamangha sa kasalimuotan ng pinakamaliliit na nilalang, marahil balang araw ay mamamangha rin sa atin ang isang nilalang na higit sa atin. At totoo man iyon o hindi, ang kakayahan nating makasumpong ng ganda at layunin sa ating sarili ang siyang tunay na nagtatakda sa kahulugan ng ating pag-iral.
Marahil, sa pagkatutong pahalagahan ang mga langgam, matututuhan din nating pahalagahan ang sarili nating buhay sa lawak ng kosmos. Napakalawak at walang pakialam ng sansinukob, ngunit dahil dito ay lalong nagiging mahalaga ang mga sandaling mayroon tayo. Kung maaari tayong mamangha sa kasalimuotan ng pinakamaliliit na nilalang, marahil balang araw ay mamamangha rin sa atin ang isang nilalang na higit sa atin. At totoo man iyon o hindi, ang kakayahan nating makasumpong ng ganda at layunin sa ating sarili ang siyang tunay na nagtatakda sa kahulugan ng ating pag-iral.
Tahimik na Paghanga
Sa huli, maaaring hindi kawalang-halaga kundi pananaw ang tinutukoy ng kawalang-pakialam ng kosmos. Kung paanong may kahulugan ang buhay ng langgam sa sarili nitong mundo, gayon din ang sa atin. Hindi kailangang magmalasakit sa atin ang sansinukob para magmalasakit tayo sa isa’t isa. At marahil, sa tahimik na mga puwang sa pagitan ng mga bituin, may higit na dakilang nilalang na nakakakita sa atin, tulad ng pagkakita natin sa mga langgam, at namamangha sa masalimuot, maikli, at magagandang buhay na ating ginagalawan.