آزمونی برای تصمیم‌گیری: انتخاب لانه پس از نابودی خانه
هدف آزمایش بررسی این بود که مورچه‌های C. sanctus هنگام رویارویی با منافع متعارض چگونه تصمیم می‌گیرند. پس از ویران‌شدن لانهٔ اصلی‌شان، آن‌ها باید بین دو گزینهٔ تازه انتخاب می‌کردند: لانه‌ای برتر اما کوچک که تاریک، امن و راحت بود و لانه‌ای بزرگ‌تر اما کم‌جذاب‌تر که در معرض محیط، پرسروصدا و ناراحت‌کننده بود.
پژوهشگران با استفاده از تراشه‌های بارکددار که به پشت مورچه‌ها چسبانده بودند، کنترل کردند کدام مورچه‌ها می‌توانند وارد لانهٔ بهتر شوند و فقط به تعداد کمی از مورچه‌ها اجازهٔ دسترسی دادند. به این ترتیب، بیشتر مورچه‌ها ناچار شدند در لانهٔ نامرغوب بمانند و کلونی مجبور شد بین اولویت‌دادن به کیفیت لانه و کنار هم ماندن به‌عنوان یک گروه، یکی را انتخاب کند.
طراحی آزمایش: مورچه‌ها می‌توانند بین یک لانهٔ خوب و یک لانهٔ نامناسب انتخاب کنند
کوتاه‌آمدن اکثریت: راهی به‌سوی اجماع
در جوامع انسانی و جانوری، اجماع معمولاً زمانی شکل می‌گیرد که افراد با انتخاب اکثریت همسو شوند. اما در آزمایش C. sanctus، ماجرا طور دیگری پیش رفت. وقتی اکثریت به لانه بهتر دسترسی داشتند، مورچه‌های اقلیت که در لانه بدتر گیر افتاده بودند، از آن‌ها پیروی نکردند. در عوض، اکثریت با وجود داشتن گزینه برتر، تصمیم گرفتند کوتاه بیایند. در یک «کوتاه‌آمدن غیرمنتظرهٔ اکثریت»، آن‌ها لانه بهتر را رها کردند تا به اقلیت بپیوندند و اتحاد کلونی را بر منفعت فردی مقدم دانستند.
این رفتار به‌ویژه در حشرات اجتماعیِ تکامل‌یافته چشمگیر است؛ جایی که تصمیم‌ها معمولاً رفاه جمعی را در اولویت قرار می‌دهند. در گونه‌های دیگری مثل زنبورهای عسل، تصمیم‌گیری بر بازخورد مثبت تکیه دارد؛ برای نمونه، جذب دیگران از طریق ردهای فرومونی، انتخاب اکثریت را تقویت می‌کند. اما در C. sanctus، بازخورد مثبت ظریف‌تر بود. مورچه‌ها اگر مورچه‌های زیادی از قبل در لانه‌ای بودند، تمایل داشتند همان‌جا بمانند، اما هیچ سازوکار سخت‌گیرانه‌ای برای سوق‌دادن آن‌ها به لانه‌ای خاص وجود نداشت. حضور ملکه که برای بقای کلونی حیاتی است، تعهد مورچه‌ها به یک لانه را بیشتر می‌کرد.
مورچه‌های نجار با بارکدهایی برای شناسایی با دوربین
نقش اندازه در تصمیم‌گیری جمعی
پژوهشگران دریافتند که اندازهٔ کلونی نقش مهمی در شیوهٔ تصمیم‌گیری دارد. کلونی‌های کوچک‌تر برای رسیدن به نصاب لازم برای تصمیم‌گیری جمعی مشکل داشتند. از سوی دیگر، احتمال دوپاره‌شدن کلونی‌های بزرگ‌تر بیشتر بود و هر گروه لانهٔ متفاوتی را انتخاب می‌کرد. کلونی‌های با اندازهٔ متوسط، حتی هنگام مواجهه با گزینه‌های متعارض، بیش از بقیه احتمال داشت تصمیمی یکپارچه بگیرند.
جالب اینکه C. sanctus از فرایند دومرحله‌ایِ مشاهده‌شده در گونه‌های دیگر، مانند Temnothorax albipennis، پیروی نمی‌کند؛ گونه‌هایی که در آن‌ها مورچه‌های جست‌وجوگر کلونی را به‌سوی لانه‌ای راهنمایی می‌کنند. در عوض، تصمیم‌گیری در C. sanctus در یک مرحله انجام می‌شود و سرعت ورود مورچه‌ها به لانه و میزان پایداری کلونی در آن تعیین‌کننده است. این فرایند سیال‌تر امکان تصمیم‌گیری را بدون سامانه‌های سخت‌گیرانهٔ عضوگیری یا تغییرات رفتاری عمده فراهم می‌کند.
حل تعارض و الگوی مورچه‌ها
پژوهشگران با تغییر میزان دسترسی مورچه‌ها به لانه بهتر، سطح تعارض را دست‌کاری کردند و بررسی کردند که کوتاه‌آمدن اکثریت چگونه رخ می‌دهد. حتی وقتی بیشتر مورچه‌ها می‌توانستند از لانه برتر سود ببرند، برای حفظ کلونی در لانه نامرغوب‌تر از آن چشم‌پوشی کردند. این اثر با گذشت زمان پررنگ‌تر شد و ثابت کرد که کوتاه‌آمدن اکثریت در کلونی‌های C. sanctus نتیجه‌ای باثبات بود.
این نمونه از سازش در طبیعت ممکن است راهکارهایی برای حل تعارض‌های انسانیِ ظاهراً حل‌نشدنی ارائه دهد. اگر مورچه‌ها بتوانند اتحاد را بر منفعت شخصی مقدم بدانند، می‌توان از آن‌ها برای پرداختن به مسائل پیچیده اجتماعی و سیاسی درس گرفت.
این پژوهش فراتر از مورچه‌ها بینش‌هایی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که گروه‌های اجتماعی، از جمله جوامع انسانی، چگونه می‌توانند از کوتاه‌آمدن اکثریت سود ببرند. معمولاً در تصمیم‌گیری‌های انسانی، افراد یا گروه‌ها بر ترجیحات خود پافشاری می‌کنند و این به اختلاف یا بن‌بست می‌انجامد. مورچه‌ها نشان دادند که اتحاد، حتی به بهای چشم‌پوشی از ترجیح فردی، می‌تواند به نتایجی باثبات‌تر منجر شود.
در جوامع یو‌اجتماعی، که افراد خیر جمعی را در اولویت قرار می‌دهند، امتیازدهی اکثریت بقا را تضمین می‌کند. این با رفتار خودخواهانه‌ای که در دیگر جانوران و سیاست انسانی دیده می‌شود تفاوت دارد؛ جایی که اغلب منافع فردی غالب می‌شوند.
نتیجه‌گیری: خرد شگفت‌انگیز مورچه‌ها
مورچه‌های Camponotus sanctus با وجود مغز کوچکشان، خردی شگفت‌انگیز از خود نشان می‌دهند. وقتی باید میان انتخاب بهترین گزینه و حفظ اتحاد گروه یکی را برمی‌گزینند، حتی به بهای هزینهٔ شخصی، انسجام را در اولویت قرار می‌دهند. این موضوع درسی ارزشمند به ما می‌آموزد: امتیازدهی اکثریت می‌تواند تعارض‌ها را حل کند و به اجماع بینجامد؛ نه‌فقط در میان مورچه‌ها، بلکه شاید در جوامع انسانی نیز.
این مورچه‌ها نشان می‌دهند که سازش و اتحاد چگونه می‌توانند بر دشوارترین تضادهای منافع نیز غلبه کنند.
مطالعهٔ بیشتر
پرات، S. سی. (۲۰۰۵). حسگری حدنصاب از طریق نرخ برخورد در مورچهٔ Temnothorax albipennis. بوم‌شناسی رفتاری، ۱۶(۲)، ۴۸۸–۴۹۶. https://doi.org/10.1093/beheco/ari020
پرات، S. سی.، سامپتر، دی. جی. تی.، مالون، ای. بی.، و فرنکس، N. آر. (۲۰۰۵). مدلی مبتنی بر عامل از انتخاب جمعی لانه به‌دست مورچهٔ Temnothorax albipennis. رفتار جانوری، ۷۰(۵)، ۱۰۲۳–۱۰۳۶. https://doi.org/10.1016/j.anbehav.2005.01.022
راجندران، اچ.، هالوتس، ای.، گوو، N. S.، و فاینرمن، او. (۲۰۲۲). مورچه‌ها برای رسیدن به اجماع دموکراتیک در حضور اقلیتی پایدار، به امتیازدهی اکثریت روی می‌آورند. زیست‌شناسی کنونی، ۳۲(۳). https://doi.org/10.1016/j.cub.2021.12.013
توکیتا، سی. کی.، و تارنیتا، سی. ای. (۲۰۲۰). تأثیر اجتماعی و سوگیری در تعامل می‌توانند باعث شکل‌گیری تخصص رفتاری و شبکه‌های اجتماعی ماژولار در سامانه‌های گوناگون شوند. مجله انجمن سلطنتی: رابط، ۱۷(۱۶۲)، ۲۰۱۹۰۵۶۴. https://doi.org/10.1098/rsif.2019.0564
اگر می‌خواهید از این وبلاگ حمایت کنید و به لوازم مورچه علاقه‌مندید، برای تهیه تمام نیازمندی‌های مورچه‌هایتان (اگر در کانادا هستید) به https://canada-ant-colony.com سر بزنید